RobertTECHNIEK · BEELD · NIEUWSGIERIGHEID

De eerste PC's · 01 / 11

De 386 SX

Ik was rond de twintig toen ik mijn eerste PC samenstelde: een 386 SX, eind jaren tachtig.

Scroll verder
Beeldbron

Historisch SC386SX-moederbord — Rjluna2 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Voor deze header uitgesneden en verkleind; AVIF/WebP-export. De afgeleiden behouden dezelfde licentie.

01 · 386 SX

De 386 SX. En dan zelf bouwen.

Een hele pc, zelf samengesteld

Ik was rond de twintig toen ik mijn eerste PC samenstelde: een 386 SX, eind jaren tachtig. Ik wilde een pc die serieus wat kon, maar het budget moest wel enigszins in de buurt van de werkelijkheid blijven. De duurdere 386 DX was een aantrekkelijke machine, alleen niet voor mijn portemonnee. Daarom werd het de SX. Dit was in wezen een soort armelui's 386.

Ik kocht een moederbord, een behuizing en de benodigde kaarten en bouwde alles zelf op. De kast was een midi-tower. Op het moederbord zaten ISA-slots waarin je uitbreidingskaarten kon plaatsen, en rijen voetjes voor losse geheugenchips. Niet alle voetjes waren gevuld. Dat laatste zou natuurlijk niet lang zo blijven.

Een 386SX-moederbord, ter illustratie. Dit voorbeeld gebruikt SIMM-geheugen.
Een 386SX-moederbord. Dit voorbeeld gebruikt SIMM-geheugen.

De 386 SX hoorde bij een periode waarin je een pc nog heel zichtbaar uit afzonderlijke onderdelen samenstelde. Een videokaart, een geluidskaart, later een modem: je kon het letterlijk aan de machine toevoegen. USB bestond voor ons nog niet, en ook PCI hoorde nog niet bij deze generatie. De ISA-kaarten waren forse printplaten met connectoren, chips en allerlei kleine onderdelen. Je zag waar je geld naartoe was gegaan.

Het was niet alleen een computer bouwen. Het was ook alvast bedenken wat er later nog aan uitgebreid kon worden.

Een zak geheugenchips

Een van de dingen die me nog helder voor de geest staan, is hoe ik het geheugen uitbreidde. Mijn moederbord had voetjes waarin je losse IC's kon prikken. Ik herinner me zelfs dat ik om het geheugen te upgraden een hele zak vol van die chips kocht. Dan was het thuis een kwestie van voorzichtig plaatsen, de pootjes in de juiste richting, en de lege plekken op het bord langzaam vullen.

Mijn moederbord had niet alleen die DIP-voetjes, maar ook SIPP-geheugenmodules met uitstekende pinnetjes. Dat herinner ik me uitdrukkelijk; het exacte moederbordmodel weet ik niet meer.

Een losse SIPP-module met metalen pinnetjes ligt boven rijen DIP-geheugenchips en twee lege rijen SIPP-contacten op een 286-moederbord.
DIP-chips in voetjes; daaronder twee rijen SIPP-contacten. De losse SIPP-module ligt erboven. Een 286-bord.

Dat klinkt nu bijna onwerkelijk. Tegenwoordig klik je meestal een complete geheugenmodule in een sleuf. Destijds kon geheugen uitbreiden bestaan uit een flink aantal afzonderlijke zwarte IC's, stuk voor stuk in hun voetjes gedrukt. Soms moest je bovendien met jumpers een geheugenconfiguratie aangeven. Het principe herinner ik me nog goed.

Het was heerlijk tastbare techniek: je zag het geheugen van je computer letterlijk groeien.

Vereenvoudigd plaatsingsschema van een DIP-chip en een SIPP-module; geen specifieke geheugenbankconfiguratie.
Links een losse DIP-chip, rechts een SIPP-module. Allebei prikte je ze met metalen pootjes in hun voetjes.
DIP, SIPP en SIMM: wat stak je in het moederbord?

Bij DIP heeft iedere chip twee rijen pootjes. Een SIPP is een printplaatje met meerdere chips en een rij uitstekende pinnetjes. Een 30-pins SIMM gebruikt contactvlakjes langs de rand van de module. De aansluiting, geheugenbanken en jumperinstellingen hangen van het moederbord af.

Welke chipbank en jumperstand bij mijn exacte bord hoorden, weet ik niet meer.

Mijn bord had zowel DIP-voetjes als SIPP-modules. Het precieze model weet ik niet meer. De technische documentatie van een NEAT-386SX-bord laat zien dat zulke combinaties bestonden; ze identificeert mijn bord niet.

Van boven naar beneden: DIP, SIPP, 30-pins SIMM, 72-pins SIMM en SDR DIMM.
Van boven naar beneden: DIP, SIPP, 30-pins SIMM, 72-pins SIMM en SDR DIMM.

Wat betekende die SX eigenlijk?

Intel 386SX.

Een 386 SX was een bijzondere eend in de bijt. Er zat een echte 32-bits processorarchitectuur in, met 32-bits registers en instructies. Maar naar de buitenwereld — moederbord en geheugen — liep de gegevensuitwisseling via een 16-bits databus. De 386 DX had daar een 32-bits externe databus tegenover staan.

De SX was dus niet een processor die alleen maar deed alsof hij 32-bits was. Technisch ligt het net anders: de rekenmogelijkheden waren 32-bits, alleen de weg naar het geheugen was smaller. Daardoor konden goedkopere systemen worden gebouwd, met minder complexe en vaak voordeligere hardware rondom de processor. Fijn voor mijn beperkte portemonnee als prille twintiger.

Dat was nu precies wat ik nodig had: veel van de nieuwe mogelijkheden, zonder de prijs van de duurste uitvoering.

Beide processoren rekenen intern met 32 bits. De SX heeft een 16-bits externe databus en de DX een 32-bits databus. De adresbus bepaalt daarnaast het maximale fysieke adresbereik.
386SX en 386DX: dezelfde interne breedte, een andere weg naar het geheugen.
386SX en 386DX naast elkaar
Architectuur en externe verbindingen
Onderdeel386SX386DX
Intern32-bits32-bits
Externe databus16-bits32-bits
Externe adresbus24-bits32-bits
Fysiek adresbereikmax. 16 MBmax. 4 GB

Een smaller extern pad hielp de systeemkosten beperken. De maximale adresruimte van de processor is bovendien niet hetzelfde als wat een bepaald moederbord aan geheugen ondersteunt.

Rekenen, kijken en luisteren

Een i387SX floating point coprocessor.

Mijn uitbreidingsdrang stopte bepaald niet bij het geheugen. Ik plaatste ook een bijpassende floating-point-coprocessor: extra hardware voor bepaalde rekenkundige bewerkingen met kommagetallen. Ik merkte daar eerlijk gezegd niks van. Maar de pc was wel weer een stukje completer. Uitbreidingsonzin dus eigenlijk...

Meer kleur op het scherm

Met de VGA-kaart kwam vervolgens echt een grote sprong in beeldkwaliteit. Ik herinner me vooral de ontdekking dat zo'n pc ineens serieus grafisch werk kon leveren. Mijn CRT-monitor kon VGA weergeven. De standaard-VGA-modi boden bijvoorbeeld 640 × 480 pixels in 16 kleuren, of 320 × 200 pixels in 256 kleuren. Dat zijn twee verschillende combinaties, maar wat ik me herinner is de kleurenpracht, en de fraaie resolutie. Ongekend. Tot dan toe hadden we EGA of CGA.

Een ISA-VGA-kaart uit deze generatie: de ATI VGA Wonder+. Ter illustratie.
Een ISA-VGA-kaart uit deze generatie: de ATI VGA Wonder+.
CGA · 320 × 200 · 4 kleuren
CGA · 320 × 200 · 4 kleuren
EGA · 320 × 200 · 16 kleuren
EGA · 320 × 200 · 16 kleuren
VGA · 320 × 200 · 256 kleuren
VGA · 320 × 200 · 256 kleuren

Voorbeeldpaletten bij dezelfde resolutie: meer kleuren, niet meer pixels. Eigen uitlegillustraties. EGA kon ook 640 × 350 weergeven; VGA bood daarnaast 640 × 480 in 16 kleuren.

Sound Blaster 1.0, CT-1320B. Ter illustratie.
Sound Blaster 1.0, CT-1320B.

En het geluid!

De gewone pc-speaker kon piepen en bliepen, maar daar hield het ook op. Een Sound Blaster was echt next-level. Plotseling had je gedigitaliseerd geluid, muziek en nieuwe mogelijkheden voor games. Natuurlijk moest zo'n kaart erin.

Wat ik speelde, stond op het scherm

Later ontdekte ik wat er via MIDI allemaal kon. Er kwam een MIDI-keyboard bij; met muzieksoftware kon ik noten opnemen en op een scherm laten verschijnen. Ik herinner me Cakewalk, en later ook de naam SONAR. Deze ontdekking was bijzonder: wat je speelde, kon de computer vastleggen en bewerken. De pc werd ook een instrument én een hulpmiddel voor muzieknotatie.

MIDI IN, OUT en THRU, met de klassieke vijfpolige DIN-stekker.
MIDI IN, OUT en THRU, met de klassieke vijfpolige DIN-stekker.Foto: Pretzelpaws / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · WebP-export.
CGA, EGA, VGA — en MIDI
Enkele kenmerkende standaardmodi; geen volledige modelvergelijking
AdapterModusKleuren tegelijk
CGA320 × 2004
CGA640 × 2002
EGA640 × 35016 uit 64
VGA640 × 48016
VGA320 × 200256

Meer pixels en meer kleuren waren afzonderlijke keuzes. Op een 4:3-monitor waren de pixels van een 320 × 200-modus niet vierkant.

MIDI verstuurt speelopdrachten, zoals welke noot begint en hoe hard die is aangeslagen. Het is geen opname van een geluidsgolf. Een sequencer kan die opdrachten bewaren en bewerken; een instrument of andere klankbron maakt er geluid van. Cakewalk en SONAR horen bij verschillende momenten in mijn pc-verhaal, niet bij één vastgestelde 386-installatie.

Het keyboard stuurt MIDI-berichten met noot, aanslag en timing. Een sequencer bewaart deze gebeurtenissen; een klankbron maakt er geluid van.
MIDI: van toetsen naar opgeslagen speelopdrachten.

Veertig megabyte. En toen honderd.

Kalok Octagon KL320, ter illustratie.
Kalok Octagon KL320.Foto: MCbx / Oldcomputer.info · CC BY-NC-SA 3.0 · WebP-export.

Mijn eerste harde schijf was 40 MB. Dat was bruikbare opslag, al was die ruimte in deze tijd altijd te klein. Ik wilde dan ook maar wat graag meer. Veel meer.

Ik herinner me een rit op mijn brommertje van IJmuiden naar Beverwijk. Daar kocht ik een harddisk van het merk Kalok, met maar liefst 100 MB opslagruimte. Prijs: 1.100 gulden. Een absurde uitgave voor wat we vandaag een verwaarloosbare hoeveelheid opslag zouden noemen. Omgerekend (met inflatiecorrectie) naar nu is dat ongeveer 1250 euro. Bespottelijk veel geld voor een harde schijf.

Hoe dan ook: met die schijf veilig onder mijn jas reed ik naar huis. Tenminste, veilig tot het moment dat ik het ding bij thuiskomst op straat liet vallen. Een harde klap. Ik kon wel door de grond zakken, net als die harde schijf.

Eenmaal aangesloten bleek hij het gelukkig nog te doen. Maar bij zoeken en schrijven klonk er iets dat verdacht veel leek op:

KALOK. KALOK. KALOK.

Of dat door de val kwam of door de ontwerpafdeling van Kalok was voorzien, zullen we nooit weten. De schijf draaide in elk geval. En werkte. En ik had honderd megabyte.

TERUG NAAR DE EERSTE PC'S

De eerste PC'sOverzicht van de elf hoofdstukken.