RobertTECHNIEK · BEELD · NIEUWSGIERIGHEID

De eerste PC's · 03 / 11

PowerBASIC en de weegbrug

Bij de TRS-80 was programmeren begonnen met regels als 10 PRINT "ROBERT".

Scroll verder
Beeldbron

Historisch SC386SX-moederbord — Rjluna2 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Voor deze header uitgesneden en verkleind; AVIF/WebP-export. De afgeleiden behouden dezelfde licentie.

03 · PowerBASIC

PowerBASIC. Zelf software maken werd serieus werk.

Geen regelnummers meer

PowerBASIC vertaalt BASIC-broncode naar machinecode in een uitvoerbaar DOS-programma. Eigen verklarend schema.
Broncode schrijven, compileren en het .EXE-bestand starten.

Bij de TRS-80 was programmeren begonnen met regels als 10 PRINT "ROBERT". Met PowerBASIC voelde het alsof ik een heel andere wereld binnenkwam. Je kon programma's opbouwen met procedures en functies die een duidelijke naam hadden, zonder dat de structuur aan regelnummers vastzat. Dat maakte groter programmeren ineens veel overzichtelijker en beter leesbaar. 100 GoTo 890 werd dan bijvoorbeeld CALL VraagOmInput(antwoord1).

Je schreef broncode en kon die vervolgens compileren tot een uitvoerbaar .EXE-bestand. Dus geen BASIC-programma dat eerst door een interpreter moest worden gelezen, maar een programma dat je onder DOS rechtstreeks kon starten als uitvoerbare machinecode. Ik herinner me de snelheid van de compiler, de tekstgebaseerde maar kleurrijke ontwikkelomgeving en de mogelijkheid om op een lager niveau te werken, onder andere met assembler.

Ik begon met kleine toepassingen, zoals een adressenboekje waarin gegevens ook werden opgeslagen. Dat lijkt bescheiden, maar zodra je gegevens moet bewaren en later weer correct teruglezen, moet je over meer nadenken dan alleen wat er op het scherm verschijnt.

BASIC met regelnummers · voorbeeld

10 PRINT "ROBERT"
20 GOTO 10

Structuur met een procedure · voorbeeld

CALL VraagOmInput(antwoord1)

De gegevensopslag van de weegbrug

Een zwarte 5¼-inch diskette met een wit etiket; een voorbeeld, niet de oorspronkelijke weegbrugdiskette.
Een 5¼-inch diskette.Load / Wikimedia Commons · Publiek domein · PD-self · Verkleind; WebP-export.

Ik werkte destijds bij een bedrijf dat op het terrein van de Hoogovens een weegbrug beheerde. Er reden vrachtwagens over die brug, en alle weeggegevens werden in een systeem vastgelegd. Voor ons was dat grotendeels een gesloten systeem: de informatie ging erin, en ergens kwam de administratie eruit.

Tot ik ontdekte dat de gegevens op een 5¼-inch diskette werden weggeschreven.

Ik werd nieuwsgierig naar wat daarop stond. Ik nam een diskette mee naar huis en probeerde met PowerBASIC de inhoud te lezen. Het werkte niet meteen. Eerst zag ik leesbare stukjes tekst met allerlei vreemde tekens ertussen. Maar na het bestuderen van documentatie en behoorlijk wat experimenteren met bestandsinvoer en de indeling van de gegevens begon ik patronen te herkennen.

Weegbrug → 5¼-inch diskette → gegevensanalyse → PowerBASIC-programma → informatie tonen, sorteren en doorzoeken. Eigen schema op basis van het verhaal.
Van weegbrug naar bruikbare informatie.

Uiteindelijk lukte het me de data te lezen en er een bruikbaar programma omheen te bouwen. Ik kon de gegevens tonen, sorteren op datum en bijvoorbeeld zoeken op kenteken. Niet langer een ondoorzichtige stroom gegevens op een diskette, maar informatie waar je werkelijk iets mee kon.

Ik liet het programma aan de toezichthouder van het bedrijf zien. Zijn reactie was veelzeggend: blijkbaar kon de administratie ineens iets wat tot dat moment vooral handwerk was geweest. Hij nam me mee naar het hoofdkantoor, diskette en programma mee, om het daar ook te demonstreren.

Vanaf dat moment werd mijn programma gebruikt. Ik was begonnen uit nieuwsgierigheid naar een diskette, maar had iets gebouwd dat een concreet probleem oploste.

Hoe lees je een onbekend bestand?

Een bestand is eerst een reeks bytes. Leesbare tekst kan worden afgewisseld met binaire getallen, vaste veldlengtes of opvulling. Door meerdere gegevens naast elkaar te leggen en documentatie te bestuderen, kun je terugkerende patronen herkennen.

Je moet vervolgens uitzoeken waar records beginnen en eindigen en hoe waarden zijn opgeslagen. Dat is gegevensindeling begrijpen; het zegt op zichzelf niets over het omzeilen van beveiliging. De precieze recordstructuur en mijn oorspronkelijke broncode zijn hier niet beschikbaar. De schema’s tonen daarom de werkwijze, met een verzonnen gegevensvoorbeeld.

Verzonnen bytes illustreren het zoeken naar tekst, binaire waarden en opvulling. Meerdere records vergelijken helpt een mogelijke indeling te herkennen en te toetsen.
Patronen zoeken in een bestand. De bytes zijn een uitlegvoorbeeld.

Van weegbrug naar huisprogrammeur

Toen het personeel van de weegbrug later door Hoogovens werd overgenomen, had ik met die software al laten zien wat ik kon. Ik kwam aanvankelijk als een soort huisprogrammeur in dienst.

Er ontstond ook behoefte aan een applicatie voor spoorwerkbeheer: een toepassing voor werkzaamheden aan het spoor op het industrieterrein. Daarvoor werd dBASE IV gebruikt. Het werd een omvangrijk programma, met gegevensopslag en later een uitgebreide, tekstgebaseerde interface, voorzien van vensters en menu's die deden denken aan de mogelijkheden van Turbo Vision. Veel later, toen ik al niet meer voor het bedrijf werkte, kwam er nog een tussendoor-klus voor een specifieke uitbreiding.

Hier werd voor mij steeds duidelijker dat programmeren niet alleen iets was wat je thuis uit nieuwsgierigheid deed. Je kon er dagelijkse werkzaamheden mee veranderen — soms zonder dat daar in het begin ook maar iemand om gevraagd had.

Beeldbronnen en technische achtergrond bij dit hoofdstuk

De precieze PowerBASIC-versie, oorspronkelijke broncode en gegevensindeling zijn niet bewaard.

TERUG NAAR DE EERSTE PC'S

De eerste PC'sOverzicht van de elf hoofdstukken.